Publikacje

Jak wspierać rozwój mowy u dziecka?

[17.09.2015]

Czyli kilka słów o warunkach prawidłowego rozwoju mowy dziecka.

Mowa dziecka nie jest umiejętnością wrodzoną. O mowę należy zadbać zanim dziecko wypowie pierwsze słowa. Mówimy wtedy o tzw. profilaktyce logopedycznej, której zadaniem jest uprzedzanie nieprawidłowości w rozwoju mowy od najwcześniejszego momentu życia dziecka. Poznanie warunków prawidłowego rozwoju mowy przyczyni się do nabywania kompetencji językowych i komunikacyjnych przez dziecko.

Zalecenia w opiece nad dzieckiem w obszarze profilaktyki logopedycznej:

  1. Rozwój mowy należy stymulować począwszy od urodzenia dziecka. Nie czekamy na pierwsze słowa.  Niezbędne jest otaczanie dziecka mową, zanim samo zacznie mówić. Każda sytuacja jest dobra na „kąpiel słowną”.
     
  2. Dostrzeganie pierwszych dźwięków wydawanych przez dziecko i wyrażanie zadowolenia, radości z pierwszych prób głosowych motywuje dziecko do nabywania umiejętności mówienia. Pamiętajmy - dziecko uczy się mowy od dorosłych! Jesteśmy wzorem w nabywaniu przez dziecko mowy.
     
  3. Pamiętajmy, że rozwój mowy dziecka przebiega według pewnych schematów (faz rozwojowych). Warto poznać te etapy, aby wiedzieć, co jest normą dla dziecka w danym czasie, a co powinno wzbudzać nasz niepokój. Nieduże odstępstwa od tych norm są normalne. Każde dziecko ma swój indywidualny tor rozwoju i podąża własnym tempem do uzyskania mowy.
     
  4. W procesie rozwoju mowy występują okresy nasilenia i względnego zastoju. Zastój często przypada na czas nauki chodzenia. Dziecko fascynuje się nową umiejętnością i nowymi możliwościami, jakie stwarza chodzenie i odwraca uwagę od mówienia.
     
  5. Obserwujmy dziecko. Niepokój może wzbudzać:
     
    - gdy niemowlę śpi oraz czuwa z otwartą buzią,
    - gdy często trzyma język na zewnątrz jamy ustnej,
    - gdy czubek języka ma kształt serduszka (świadczy to o skróconym wędzidełku podjęzykowym),
    - ma 2 miesiące i nie budzi się przy głośnych dźwiękach,
    - ma 3 - 4 miesiące i nie reaguje na bodźce dźwiękowe,
    - ma 6 miesięcy i nie gaworzy, to znaczy nie wypowiada ciągów sylab mamama, dadada,
    - skończyło rok i nie pojawiło się ani jedno słowo znaczące, wypowiedziane przez dziecko świadomie.
     

  6. Należy wspomagać dziecko w nabywaniu prawidłowych nawyków ssania, żucia i połykania. Karmienie piersią to niezastąpiony element profilaktyki mowy - jest naturalnym masażem narządów mowy, ćwiczy język i przygotowuje go do pionizacji, niezbędnej do produkowania wielu głosek. Podczas naturalnego karmienia kształtuje się właściwy tor oddechowy.
     

  7. Jeśli karmienie naturalne jest niemożliwe, należy stosować specjalnie wyprofilowany smoczek. Kształt smoczka zbliżony do anatomicznej budowy piersi zminimalizuje negatywne skutki sztucznego karmienia.
     

  8. W diecie dziecka w odpowiednim okresie rozwojowym powinny znaleźć się posiłki o konsystencji wymagającej żucia i gryzienia. Nie miksujemy pokarmów dłużej, niż tego wymaga! Prowadzi to do osłabienia mięśni żuchwy, języka, zwieracza gardłowego.
     

  9. Nieprawidłowościom w mówieniu zapobiegniemy dbając o prawidłowy zgryz dziecka. Na przeszkodzie prawidłowego mówienia może stać niewłaściwe układanie główki niemowlęcia podczas snu, ssanie kciuka oraz wspomniane wyżej karmienie butelkowe. Do wad zgryzu prowadzi także nadużywanie smoczka.
     

  10. Konieczne jest zwrócenie uwagi na sposób oddychania przez dziecko. Zwracamy uwagę na zamykanie buzi podczas zabawy, oglądania bajki i w innych sytuacjach codziennych. Oddychanie ustne prowadzi do osłabienia mięśni żuchwy (stale opuszczona broda), ślinienia się, wysuwania języka ku przodowi, co może prowadzić w przyszłości do pojawienia się wymowy międzyzębowej. Ponadto taki sposób oddychania jest szkodliwy dla zdrowia – wysusza śluzówkę gardła, sprzyja infekcjom górnych dróg oddechowych.
     

  11. Niezbędnym elementem troski o prawidłowy rozwój mowy dziecka jest kontrolowanie słuchu dziecka. Czujność rodziców jest najlepszym badaniem wstępnym, które może zapobiec wadom słuchu. Należy obserwować dziecko, czy i jak dziecko reaguje na dźwięki.
     

  12. Chronimy dziecko przed hałasem. Hałas źle wpływa nie tylko na rozwój słuchu dziecka, ale również na układ nerwowy.
     

  13. Stwarzajmy dziecku okazje do mówienia. Słuchajmy co mówi i jak mówi. Nie oceniajmy! Nie zawstydzajmy za wadliwą wymowę! Częste zdrabnianie słów, „spieszczanie” wypowiedzi dostarcza dziecku niepoprawnych wzorców wymowy. Dorosły jest wzorem dla dziecka i wsparciem w uczeniu się mowy.
     

  14. W przypadku zauważonych trudności z mówieniem postawa „wyrośnie z tego” może przynieść zgubne skutki. Wiedza o rozwoju mowy dziecka pozwoli na rozsądną ocenę poziomu rozwoju mowy. Jeśli coś wzbudza niepokój, warto to skonsultować z logopedą.
     

  15. Dobrym zwyczajem profilaktyki logopedycznej są badania przesiewowe wykonywane w gabinecie logopedy, czyli wstępna diagnostyka stanu mowy dziecka.
     

Przygotowała: mgr Elżbieta Burzyńska