Publikacje

Dziecięce lęki

[17.09.2015]

Drogi Rodzicu, 

Martwi Cię zachowanie Waszego dziecka, które uporczywie trzyma się Waszej nogi, nie opuszcza Was na krok, dopytuje gdzie jesteście, mimo że dzieli Was jedna ściana pokoju. Dziecko budzi się w nocy, relacjonuje, że śnią mu się straszne rzeczy? Twoje dziecko boi się zostać samo w pokoju? Ma przedłużające się problemy adaptacyjne (przystosowawcze) w przedszkolu lub szkole? 

To jest sygnał, że warto przeczytać ten tekst i dowiedzieć się, co jest naturalną reakcją dziecka w jego wieku, a kiedy powinniśmy zgłosić się o pomoc specjalisty psychologa. Co więcej dowiesz się jakich własnych zachowań unikać, by wtórnie nie wzbudzać lęku u dziecka. Zapraszam do lektury!

Rodzicu musisz wiedzieć, czym jest strach, czym jest lęk. 

Obie emocje związane są z subiektywnym poczuciem, że otoczenie jest niebezpieczne, narasta więc wewnętrzny niepokój, często pojawiają się objawy somatyczne (bóle brzucha, wymioty, biegunki, bóle głowy). Jeśli objawy strachu i lęku są podobne, jak je rozróżnić? 

Po pierwsze strach to "uczucie wobec konkretnego, spostrzeganego obiektu czy wydarzenia" (Rachman, 2005). W przypadku lęku, trudno określić przyczynę niepokoju - "lęk jest niejasny, pozbawiony obiektu, nieprzyjemny, uciążliwy", ale trudno jest odpowiedzieć na pytanie, czego się boimy. Dziecko, które czuje lęk pytane, dlaczego płacze najczęściej odpowiada "Ja chce do domu!", gdy pytamy dalej, dlaczego chce wrócić, pomimo tak świetnej zabawy, nadal nie znajduje konkretnego powodu manifestując protest przed rozdzieleniem z rodzicem i ogromną chęć powrotu do obiektu przywiązania. 

W tym miejscu Drogi Rodzicu podsumuję, w jakim wieku dziecko ma prawo doświadczać lęku: 

Według badań Kendalla (2004) 90% dzieci w wieku od 2 do 14 lat doświadczyło co najmniej jednego lęku. Najczęściej występował lęk przed ciemnością. 

- do 6 miesiąca życia - lęk wywołany przez głośny, nagły dźwięk, hałas, lub gdy dziecko traci nagle bezpieczne podparcie ciała. 

WAŻNE: Do 4 miesiąca życia u niemowlęcia powinien być wygaszony ODRUCH MORO, który pojawia się u dziecka od urodzenia w odpowiedzi na ostry, niespodziewany dźwięk, nagły ruch, zmianę światła, zmianę pozycji głowy lub ból. 

Odruch Moro wygląda w ten sposób:
 
 

- między 6 - 12 miesiącem życia - lęk przed obcymi, lęk przed rozdzieleniem z rodzicem (tzw. lęk separacyjny). Kulminacja tego lęku występuje między 15-18 miesiącem życia i do 3 roku życia ustępuje. 

- dzieci 2 letnie, dzieci w wieku przedszkolnym - lęk przed zwierzętami, zranieniem, ciemnością, potworami wyobraźni. 

- ok. 5 - 6 roku życia - występuje lęk przed klęskami żywiołowymi, kradzieżą, porwaniem. 

- okres szkolny- lęk przed niskimi umiejętnościami szkolnymi. 

- okres dorastania - lęki społeczne - przed odrzuceniem przez rówieśników, lęk przed ośmieszeniem w sytuacji ekspozycji społecznej. 

 

WAŻNE: Nie przekazuj dziecku komunikatów takich jak:

"Jak będziesz niegrzeczny, pan/pani cię zabierze", 

"Jeszcze raz tak zrobisz, zostawię cię tu samego" 

"Zobaczysz, nie wrócę po Ciebie" 

Stosowanie powyższych komunikatów to przejaw stosowania przemocy emocjonalnej i wzmaga w dziecku poczucie lęku. Kiedy dostałeś swoje dziecko na ręce po raz pierwszy, czy pomyślałeś kiedykolwiek, że chciałbyś  zostawić swoje dziecko same na ulicy, w galerii, w piaskownicy? Pomyśl zanim powiesz coś, co Twoje dziecko zapamięta do końca życia. Dziecko może tego nie powiedzieć, ale wzbudzasz w nim poczucie niepokoju dając podstawy, aby Ci nie ufać. Twoje słowa są rozumiane przez dziecko dosłownie, to znaczy: "moja mama mnie zostawi", "tata po mnie nie wróci".

 

W tym miejscu przedstawię Ci sytuację, kiedy powinna zaświecić się czerwona lampka. Warto w tym momencie zgłosić się o poradę, pomoc specjalisty - psychologa!!! U mojego dziecka występują następujące objawy: 

- Moje dziecko jest nadmiernie zaniepokojone, występuje silne napięcie, kiedy chcę wyjść do sklepu, dziecko ma pójść na zajęcia w przedszkolu, szkole (po okresie adaptacyjnym!). Objawy te występują już w momencie, kiedy dziecko dowiaduje się, że taka sytuacja nastąpi. 

- Dziecko nadmiernie martwi się o rodzica. Komunikuje, że obawia się, że coś strasznego stanie się rodzicowi w pracy, poza domem. Mogą pojawić się myśli o śmierci opiekuna. 

- Dziecko nie chce spać samo, budzi się w nocy z płaczem, przychodzi do łóżka rodzica, ma koszmary nocne na temat rozdzielenia. 

- Występują objawy somatyczne (biegunki, wymioty, bóle głowy, brzucha), w momencie kiedy dziecko dowiaduje się o sytuacji rozłąki lub gdy do niej dochodzi. 

- Powyższe objawy występują co najmniej 4 tygodnie. 

Są to kryteria lękowego zaburzenia separacyjnego (SAD), które jest powszechne u 2-5 % dzieci (Anderson, 1994), częściej występuje u dziewczynek (Majcher, Pollack, 1996).

 

Co robić, jeśli podejrzewam u swojego dziecka występowanie SAD? 

1. Nie bagatelizuj sprawy! Dziecko może nie mówić o swoich lękach wprost. Obserwuj swoje dziecko i dostrzegaj komunikaty niewerbalne, nie wyrażane słownie! Twoje dziecko wpada w histerię, krzyczy, płacze? Czujesz, że płacz dziecka jest nadmierny, nienaturalny, nieadekwatny? Dziecko jest agresywne, wymuszające Twoją obecność? Reaguj!

2. Zgłoś się po pomoc. Z pomocą psychologa znajdziesz przyczynę nadmiernego lęku swojego dziecka. Poznasz sposoby jak się zachowywać w domu, w miejscach publicznych, w sytuacjach opisanych powyżej. Podczas spotkań indywidualnych z dzieckiem psycholog pomoże mu wzmocnić jego samoocenę, pomoże wypracować wzorzec zachowań adaptacyjnych (przystosowawczych).

3. Zachowaj spokój, nie krzycz na dziecko, kiedy ono krzyczy. Twój podniesiony ton wzmaga w dziecku poczucie zagrożenia, ponieważ nie rozumie dlaczego w sytuacji, kiedy jemu jest źle Ty reagujesz złością. Przecież, kiedy się uderzy, boli go brzuch - przytulasz go, nie krzyczysz. 

4. Daj swojemu dziecku czas. Kiedy maluch krzyczy, jest agresywny, nie bierz go od razu na ręce, wygospodaruj miejsce, gdzie może się uspokoić. CHWAL DZIECKO, gdy przestanie płakać. W ten sposób wzmacniasz zachowania, które chcesz wypracować.

5. Odwróć uwagę dziecka, zrób coś spontanicznego, śmiesznego, co pozwoli mu zapomnieć o tym, że płacze. 

6. Nazywaj emocje dziecka – powiedz dziecku, że wiesz, że czuje złość i okazuj mu zrozumienie i cierpliwość.  

7. Rodzicu pamiętaj, że wiele dzieci z problemami emocjonalnymi w dzieciństwie staje się prawidłowo funkcjonującymi dorosłymi, jeśli w odpowiednim czasie interweniuje rodzic i pomaga psycholog!!! 

 

Przygotowała: mgr Agnieszka Sławińska

Bibliografia:

Białecka-Pikul M. (2011), Zaburzenia lękowe, w: "Psychologia zdrowia dzieci i młodzieży" pod redakcją Pileckiej W., Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.